Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) – objawy, leczenie

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), nazywana także chorobą dwubiegunową, to przewlekłe zaburzenie psychiczne charakteryzujące się naprzemiennym występowaniem epizodów depresyjnych oraz maniakalnych lub hipomaniakalnych. Przebieg choroby jest zmienny – okresy zaostrzeń przeplatają się z remisją, która może trwać od kilku miesięcy do kilku lat. Nieleczona ChAD prowadzi do istotnego pogorszenia funkcjonowania społecznego, zawodowego i osobistego, a w ciężkich przypadkach może skutkować trwałą niepełnosprawnością.

Czym jest choroba afektywna dwubiegunowa?

ChAD należy do zaburzeń nastroju, których specyfika polega na występowaniu skrajnych wahań – od głębokiej depresji po manię lub hipomanię. Mogą również występować fazy mieszane, kiedy objawy depresyjne i maniakalne współwystępują. Choroba zwykle rozpoczyna się we wczesnej dorosłości i ma charakter nawracający.

Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa ma złożone podłoże. Do najważniejszych czynników sprzyjających jej rozwojowi należą:

• Biologiczne – zaburzenia w pracy neuroprzekaźników, zmiany w strukturze i funkcjonowaniu mózgu,
• Genetyczne – rodzinne występowanie zaburzeń nastroju zwiększa ryzyko zachorowania,
• Psychologiczne – przewlekły stres, trudne doświadczenia życiowe, traumatyczne wydarzenia,
• Środowiskowe i styl życia – nadużywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych, nieregularny tryb życia, brak snu, które mogą nasilać objawy i wywoływać kolejne epizody.

Każdy pacjent może inaczej reagować na te czynniki, dlatego diagnostyka i leczenie wymagają indywidualnego podejścia.

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

Pierwsze objawy ChAD zwykle pojawiają się przed 35. rokiem życia. Choroba przebiega w różnych fazach, które mogą nawracać w ciągu życia.

Epizod depresyjny

Epizody depresji należą do najczęstszych w przebiegu ChAD. Objawy obejmują m.in.:

• obniżony nastrój i poczucie winy,
• utrata zainteresowań codziennymi czynnościami,
• spowolnienie myślenia i mowy,
• osłabienie energii i motywacji,
• zaburzenia snu i apetytu,
• spadek koncentracji,
• myśli samobójcze.

Epizody depresyjne mogą trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy i znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Epizod maniakalny

Mania to stan nadmiernie podwyższonego nastroju i aktywności. Objawia się m.in.:

• gonitwą myśli i nadmierną gadatliwością,
• zmniejszoną potrzebą snu,
• ryzykownymi, impulsywnymi zachowaniami,
• przesadną pewnością siebie i poczuciem wielkości.

Epizody manii mogą prowadzić do konfliktów interpersonalnych, problemów finansowych i zawodowych, a czasem wymagają hospitalizacji.

Epizod hipomaniakalny

Hipomania to łagodniejsza forma manii. Objawy są podobne, ale mniej nasilone, przez co często pozostają niezauważone. Osoba może odczuwać zwiększoną energię, być bardziej produktywna i towarzyska, jednak bez poważnego upośledzenia funkcjonowania.

Epizod mieszany

W fazach mieszanych występują jednocześnie objawy depresji i manii, np. przygnębienie połączone z gonitwą myśli i pobudzeniem. Takie epizody są szczególnie niebezpieczne, ponieważ zwiększają ryzyko impulsywnych zachowań i myśli samobójczych.

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej

Leczenie ChAD obejmuje farmakoterapię i psychoterapię. Celem terapii jest stabilizacja nastroju, zapobieganie nawrotom i poprawa jakości życia pacjenta.

Farmakoterapia – w leczeniu stosuje się przede wszystkim stabilizatory nastroju, leki przeciwpsychotyczne oraz – w wybranych sytuacjach – leki przeciwdepresyjne. Odpowiednio dobrane leczenie zmniejsza ryzyko nawrotów i łagodzi objawy. Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone wyłącznie pod kontrolą psychiatry.

Psychoterapia – istotnym elementem leczenia jest także psychoterapia, m.in. terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia interpersonalna oraz psychoedukacja pacjenta i jego bliskich. Dzięki terapii pacjent może nauczyć się rozpoznawać wczesne objawy nawrotu, radzić sobie ze stresem i lepiej funkcjonować w relacjach społecznych.

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Wczesna diagnoza i szybkie wdrożenie leczenia znacząco poprawiają rokowanie w ChAD. Psychiatra, prowadzący leczenie, ustala indywidualny plan obejmujący farmakoterapię i psychoterapię. Coraz częściej w diagnostyce stosuje się także narzędzia przesiewowe, np. kwestionariusze oceniające objawy depresji i hipomanii, które ułatwiają skierowanie pacjenta do specjalisty.

Choroba afektywna dwubiegunowa – rokowanie

Rokowanie w ChAD jest zróżnicowane i zależy od wielu czynników, m.in. od wczesności diagnozy, systematycznego leczenia i indywidualnych uwarunkowań biologicznych. Choroba ma charakter przewlekły i nawracający, jednak przy odpowiednim leczeniu można osiągnąć wieloletnie okresy remisji.

Wyróżnia się dwa główne typy choroby:

• ChAD typu I – charakteryzuje się pełnoobjawowymi epizodami maniakalnymi, często wymagającymi hospitalizacji,
• ChAD typu II – częściej objawia się nawracającymi epizodami depresji oraz łagodniejszymi epizodami hipomanii, co utrudnia rozpoznanie.

Rokowanie pogarsza tzw. szybka zmiana faz, gdy w ciągu roku występuje kilka epizodów. W takich przypadkach konieczna jest intensywniejsza terapia i częstsze kontrole psychiatryczne.

Podsumowanie

Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle rozpoczyna się we wczesnej dorosłości i towarzyszy pacjentowi przez całe życie. Choć nie jest w pełni wyleczalna, można ją skutecznie kontrolować dzięki odpowiedniej farmakoterapii, psychoterapii i psychoedukacji. Wczesne rozpoznanie objawów i systematyczne leczenie pozwalają na długotrwałą remisję oraz poprawę jakości codziennego funkcjonowania.